Goede doelen: waar het geld van de Spaanse loterijen naartoe gaat
In Spanje bestaan twee loterijaanbieders met een totaal verschillende bestemming voor hun opbrengst. SELAE draagt af aan de schatkist. ONCE financiert er zijn eigen sociale werk mee, voor blinden, slechtzienden en mensen met een beperking. Dat verschil wordt vaak door elkaar gehaald, en het is precies wat de Spaanse loterijmarkt bijzonder maakt.
Het misverstand vooraf
Je leest regelmatig dat de Spaanse staatsloterij of El Gordo een deel van de opbrengst aan goede doelen schenkt. Dat klopt niet.
- SELAE voert El Gordo de Navidad, La Primitiva, BonoLoto en Lotería Nacional. De opbrengst na prijzen en kosten gaat naar de Spaanse schatkist en daarmee naar de algemene middelen, niet naar aangewezen goede doelen.
- ONCE is de organisatie die haar eigen werk financiert met de loterijen die zij uitvoert. Daar is de loterij het financieringsmodel, niet een bron van donaties.
- Het verschil is wezenlijk. Bij ONCE koop je geen lot van een bedrijf dat later iets weggeeft; je koopt een lot van de organisatie zelf.
ONCE: opgericht in 1938
De Organización Nacional de Ciegos Españoles werd in 1938 opgericht door een groep mensen die blinden en slechtzienden in eigen land wilde helpen. Wat begon als een initiatief van betrokkenen groeide uit tot een organisatie die in de wereld haar gelijke nauwelijks kent.
Bestuurders van binnen en buiten de overheid ontwikkelen sindsdien plannen om het leven van slechtzienden in Spanje beter en aangenamer te maken. Die inzet is niet alleen sociaal: er lopen ook politieke en economische trajecten om hetzelfde doel te bereiken.
Het zichtbaarste onderdeel is het netwerk van straatverkopers. Die verkopers zijn vaak zelf blind of slechtziend en in dienst van de organisatie, waardoor de loterij tegelijk werkgelegenheid schept en de sociale programma’s financiert.
Een officieel ONCE-lot. Meer over de spelregels, trekkingen en prijzen staat op de pagina over de ONCE-loterij.
De ONCE Foundation, sinds 1988
In 1988 werd de ONCE Foundation opgericht, met als doel de integratie van mensen met een beperking in de samenleving te bevorderen. Waar ONCE zich richt op blinden en slechtzienden, kijkt de Foundation breder: naar mensen met een handicap in het algemeen.
Volgens cijfers van de organisatie zelf heeft de Foundation sinds haar oprichting ruim 80.000 banen gegenereerd voor mensen met een beperking. Tegenwoordig worden de loterij en de Foundation vaak in één adem genoemd.
Werk en opleiding
De kern van het werk: mensen met een beperking aan werk helpen en houden, met gespecialiseerde opleidingen en begeleiding. Het verkopersnetwerk van de loterij is daarvan het bekendste voorbeeld.
Latijns-Amerika
De Foundation steunt een project voor blinden in Latijns-Amerika, met initiatieven in negentien landen. Doel is beter onderwijs en daarmee een betere kans op een maatschappelijke loopbaan.
Doofblinden
Er loopt een apart programma voor mensen die zowel doof als blind zijn. Dat is een kleine groep met zeer specifieke behoeften, waar weinig organisaties zich op richten.
Toegankelijke technologie
Van blindengeleidehonden tot hulpmiddelen en aangepaste software: middelen die zelfstandigheid mogelijk maken in het dagelijks leven en op de werkvloer.
Invloed in Europa en daarbuiten
ONCE en de Foundation zetten zich er in Europa voor in om de belangen van mensen met een beperking op de agenda te krijgen. Samen met andere belangenorganisaties zijn daarin stappen gezet.
- Het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap werd op 13 december 2006 in New York aangenomen. ONCE was een van de vele organisaties die zich daarvoor hebben ingezet.
- Binnen de EU lopen trajecten over de rechten van mensen met een beperking bij het vinden en behouden van werk.
- Europarlementariërs bezoeken ONCE en de Foundation met enige regelmaat om zich over het werk te laten informeren.
- Het Spaanse model wordt elders bestudeerd, juist omdat de combinatie van een loterij en een sociale organisatie in één rechtsvorm zeldzaam is.
De Derde Sector
ONCE en de Foundation zijn nauw betrokken bij wat de Derde Sector heet: het veld tussen overheid en commerciële markt in, waar organisaties economische activiteit inzetten voor maatschappelijke doelen in plaats van voor winstuitkering.
Dat is precies wat de ONCE-loterij is. Er wordt geld verdiend met een commercieel product, maar het rendement gaat naar betere voorzieningen en naar een situatie waarin een handicap zo min mogelijk een belemmering vormt in werk en vrije tijd.
Waarom dit voor een speler uitmaakt. Bij de meeste loterijen is de maatschappelijke bijdrage een afdracht achteraf. Bij ONCE is het de organisatie zelf. Dat maakt het niet automatisch een betere gok — de verwachte opbrengst blijft negatief, zoals bij elke loterij — maar het maakt wel duidelijk waar je geld terechtkomt.
Meer over het toezicht op de Spaanse kansspelmarkt staat op onze pagina over de Spaanse toezichthouder.
Kort samengevat
- SELAE-opbrengsten gaan naar de Spaanse schatkist. Dat geldt voor El Gordo, La Primitiva, BonoLoto en Lotería Nacional.
- ONCE-opbrengsten financieren het eigen sociale werk van de organisatie.
- De ONCE Foundation bestaat sinds 1988 en richt zich op mensen met een beperking in bredere zin.
- Ook Eurojackpot loopt in Spanje via ONCE, en niet via de staatsloterij.
- Belasting verschilt niet. Prijzen zijn bij beide aanbieders vrijgesteld tot €40.000 en daarboven belast met 20%.
Bron voor de geschiedenis en de programma’s: ONCE en de ONCE Foundation. Cijfers over werkgelegenheid zijn afkomstig van de organisatie zelf. Voor het VN-verdrag: de Verenigde Naties, aangenomen op 13 december 2006.